Λιανικές συναλλαγές 500 ευρώ και άνω: Η ηλεκτρονική εξόφληση και η ειδική διαδικασία για τα μετρητά

0

Η μεταγενέστερη κατάθεση μετρητών από μια επιχείρηση στον τραπεζικό της λογαριασμό δεν αρκεί, από μόνη της, για να καταστήσει νόμιμη την προηγούμενη είσπραξή τους σε λιανική συναλλαγή αξίας 500 ευρώ και άνω.

Του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Ιωάννας Ντούνου, του Ηλία Παρασκευόπουλου και της Γεωργίας Ανάγνου*

Διαφορετικό ζήτημα είναι η εφαρμογή της ειδικής διαδικασίας της ΠΟΛ.1027/2011, εφόσον συντρέχουν και αποδεικνύονται οι προϋποθέσεις της.Πρέπει εξαρχής να διευκρινίσουμε ότι οι συγκεκριμένοι κανόνες αφορούν αποκλειστικά συναλλαγές επιχειρήσεων με ιδιώτες και όχι συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, για τις οποίες ισχύουν διαφορετικές φορολογικές ρυθμίσεις.

Ο γενικός κανόνας και το όριο των 500 ευρώ

Το άρθρο 20 παρ. 3 του ν. 3842/2010, όπως διαμορφώθηκε με το άρθρο 69 του ν. 4446/2016, προβλέπει ότι τα φορολογικά στοιχεία συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω για πωλήσεις αγαθών ή παροχή υπηρεσιών σε ιδιώτες εξοφλούνται με κάρτα ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής. Η εξόφληση με μετρητά απαγορεύεται.

Το όριο των 500 ευρώ περιλαμβάνει τον ΦΠΑ, όπως διευκρινίζεται στην ΠΟΛ.1027/2011. Επομένως, αγορά καθαρής αξίας 410 ευρώ με ΦΠΑ 24%, δηλαδή τελικής αξίας 508,40 ευρώ, υπάγεται στον γενικό κανόνα ηλεκτρονικής εξόφλησης. Το ίδιο ισχύει και για συναλλαγή ακριβώς 500 ευρώ.

Ανάλογη προσοχή απαιτείται στις προκαταβολές και στις τμηματικές καταβολές. Δεν εξετάζεται μόνο το ποσό κάθε πληρωμής, αλλά και η συνολική αγορά στην οποία αυτή αντιστοιχεί.

Η ειδική διαδικασία της ΠΟΛ.1027/201

Στην καθημερινή λειτουργία της αγοράς υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες ο πελάτης προσφέρει μετρητά, ενώ οι τράπεζες είναι κλειστές ή συντρέχουν αντικειμενικές δυσκολίες ηλεκτρονικής εξόφλησης.

Το άρθρο 3 της ΠΟΛ.1027/2011 προβλέπει ειδική διαδικασία για εξαιρετικές περιπτώσεις συναλλαγών σε ημέρες και ώρες μη λειτουργίας των τραπεζών ή με ιδιώτες που αντικειμενικά αδυνατούν να εξοφλήσουν με τους προβλεπόμενους τρόπους.

Η διαδικασία περιλαμβάνει την έκδοση ιδιαίτερης απόδειξης κατά την είσπραξη, την κατάθεση των χρημάτων στον λογαριασμό του πωλητή εντός δύο εργάσιμων ημερών και τη συσχέτιση και διαφύλαξη των σχετικών δικαιολογητικών.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό ερμηνευτικό ζήτημα: η ΠΟΛ. εκδόθηκε πριν από την αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου το 2016, όταν θεσπίστηκε η αποκλειστική χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής για τις συγκεκριμένες συναλλαγές. Επομένως, η δυνατότητα εφαρμογής της παλαιότερης ειδικής διαδικασίας πρέπει να εξετάζεται σε συνδυασμό με το μεταγενέστερο νομοθετικό πλαίσιο και τις πραγματικές συνθήκες κάθε υπόθεσης.

Τι δείχνουν οι αποφάσεις της ΔΕΔ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ΔΕΔ Αθηνών 2343/10.7.2025, η οποία αφορά επιχείρηση εμπορίας κοσμημάτων και εισπράξεις μετρητών κατά το 2024.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της υπόθεσης, είχε επιβληθεί πρόστιμο 517.800 ευρώ για 26 περιπτώσεις. Η επιχείρηση επικαλέστηκε ότι οι συναλλαγές πραγματοποιήθηκαν σε ημέρες και ώρες μη λειτουργίας των τραπεζών, είχαν εκδοθεί ιδιαίτερες αποδείξεις είσπραξης και τα ποσά κατατέθηκαν εντός δύο εργάσιμων ημερών. Κατά τα ίδια στοιχεία, η ΔΕΔ δέχθηκε την εφαρμογή της ειδικής διαδικασίας και ακύρωσε το πρόστιμο.

Η υπόθεση αναδεικνύει τη σημασία της τήρησης των προβλεπόμενων ενεργειών. Η εμβέλεια κάθε απόφασης εξαρτάται πάντως από τα συγκεκριμένα περιστατικά της.

Στη ΔΕΔ 1925/2020, που αφορούσε γραφείο τελετών, εξετάστηκε επίσης η ειδική διαδικασία. Στην περίπτωση αυτή διαπιστώθηκε ότι δεν είχε τηρηθεί ούτε η ηλεκτρονική εξόφληση ούτε η προβλεπόμενη κατάθεση των ποσών από την επιχείρηση.

Διαφορετικό πραγματικό και διαφορετική αιτιολόγηση της αποδοχής μετρητών εξετάστηκαν στη ΔΕΔ Αθηνών 422/6.2.2026. Η υπόθεση αφορούσε ενεχυροδανειστή, στον οποίο είχαν επιβληθεί πρόστιμα 75.200 ευρώ για 752 περιπτώσεις των ετών 2019 και 2020. Ο επιχειρηματίας επικαλέστηκε τη δέσμευση των τραπεζικών λογαριασμών του, αλλά η προσφυγή του απορρίφθηκε.

Η απόφαση είναι χρήσιμη για τη διάκριση των λόγων που προβάλλονται προς δικαιολόγηση της είσπραξης μετρητών και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ευθεία αντιπαραβολή όμοιων περιστατικών με τη ΔΕΔ 2343/2025. Το κοινό πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι η επίκληση εξαιρετικών περιστάσεων απαιτεί συγκεκριμένη νομική βάση και επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.

Τι ισχύει μετά το τραπεζικό ωράριο;

Η αναφορά της ΠΟΛ.1027/2011 σε «ημέρες και ώρες μη λειτουργίας των Τραπεζών» δεν περιορίζεται ρητά στα Σαββατοκύριακα και στις αργίες. Παρέχει, επομένως, γραμματικό έρεισμα για την εξέταση και συναλλαγής που πραγματοποιείται εργάσιμη ημέρα μετά το τραπεζικό ωράριο.

Αυτό αποτελεί ερμηνευτική προσέγγιση και όχι γενική οδηγία ότι κάθε απογευματινή είσπραξη μετρητών καλύπτεται από την εξαίρεση. Η εφαρμογή της διαδικασίας πρέπει να αξιολογείται με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις, τη δυνατότητα χρήσης άλλων ηλεκτρονικών μέσων και την τεκμηρίωση της επιχείρησης.

Από την είσπραξη μέχρι την κατάθεση: Τι πρέπει να αποδεικνύεται

Η ΠΟΛ.1027/2011 προβλέπει την έκδοση ιδιαίτερης «απόδειξης είσπραξης μετρητών ή παραλαβής αξιόγραφων» κατά την παραλαβή των χρημάτων. Στην απόδειξη αναγράφονται το ποσό, ο τρόπος εξόφλησης, η αιτία της είσπραξης, όπως προκαταβολή, τμηματική καταβολή ή εξόφληση, καθώς και ο αριθμός του σχετικού παραστατικού, εφόσον έχει εκδοθεί.

Ακολουθεί η κατάθεση των χρημάτων στον τραπεζικό λογαριασμό του πωλητή εντός δύο εργάσιμων ημερών, με διαφύλαξη και συσχέτιση των δικαιολογητικών.

Πέρα από τις ρητές απαιτήσεις της εγκυκλίου, για πληρέστερη τεκμηρίωση προτείνεται η καταγραφή της ακριβούς ώρας της συναλλαγής, των περιστάσεων που δικαιολογούν την επίκληση της ειδικής διαδικασίας, των στοιχείων σύνδεσης με την αγορά και του κωδικού της τραπεζικής κατάθεσης. Όταν κατατίθενται συγκεντρωτικά περισσότερες εισπράξεις, χρήσιμος είναι ένας αναλυτικός πίνακας αντιστοίχισης.

Πρόκειται για πρόσθετα οργανωτικά μέτρα που διευκολύνουν τον φορολογικό έλεγχο και όχι για αυτοτελείς προϋποθέσεις που αναφέρονται όλες ρητά στην ΠΟΛ.

Τα πρόστιμα: Από τα 100 ευρώ στο διπλάσιο της είσπραξης

Μέχρι την τροποποίηση που επέφερε ο ν. 5073/2023, η συγκεκριμένη παράβαση τιμωρούνταν με πρόστιμο 100 ευρώ ανά περίπτωση. Από τις 11 Δεκεμβρίου 2023, το καθεστώς έγινε σημαντικά αυστηρότερο. Το πρόστιμο ορίστηκε στο διπλάσιο της αξίας που καταβλήθηκε με μετρητά, ρύθμιση η οποία περιλήφθηκε στη συνέχεια στο άρθρο 57 παρ. 10 του ν. 5104/2024.

Έτσι, εφόσον στοιχειοθετείται παράβαση και δεν εφαρμόζεται νόμιμη εξαίρεση, για είσπραξη 500 ευρώ μετρητών το πρόστιμο ανέρχεται σε 1.000 ευρώ, για 800 ευρώ σε 1.600 ευρώ και για 2.000 ευρώ σε 4.000 ευρώ.

Στη μερική πληρωμή πρέπει να διακρίνουμε τη συνολική αξία της αγοράς από το ποσό που καταβλήθηκε με μετρητά. Για παράδειγμα, σε αγορά αξίας 1.200 ευρώ, από τα οποία 1.000 ευρώ εξοφλήθηκαν ηλεκτρονικά και 200 ευρώ με μετρητά, η συναλλαγή παραβιάζει τον κανόνα εξόφλησης. Με βάση τη γραμματική διατύπωση της διάταξης, το πρόστιμο υπολογίζεται στο διπλάσιο των 200 ευρώ, δηλαδή σε 400 ευρώ. Η ερμηνεία αυτή δεν παρουσιάζεται ως επιβεβαιωμένη με ειδική απόφαση της ΔΕΔ.

Αξίζει να επισημανθεί ότι το συγκεκριμένο πρόστιμο επιβάλλεται στην επιχείρηση που αποδέχεται τα μετρητά και όχι, με την ίδια διάταξη, στον ιδιώτη πελάτη.

Σημείωση χρονικής εφαρμογής – Τι αλλάζει με τον ν. 5301/2026

Με τα άρθρα 77 παρ. 1 και 38 του ν. 5301/2026, ο νομοθέτης αντικαθιστά την αναφορά στα «φορολογικά στοιχεία» με την αναφορά στις «συναλλαγές». Η μεταβολή αφορά τόσο τον κανόνα ηλεκτρονικής εξόφλησης όσο και την αντίστοιχη κύρωση.

Η πρακτική σημασία της είναι ότι ο έλεγχος μπορεί να επικεντρώνεται στην πραγματική οικονομική πράξη και όχι μόνο στον αριθμό ή στην αξία των επιμέρους αποδείξεων.

Για παράδειγμα, αν ένας ιδιώτης αγοράσει ηλεκτρικές συσκευές συνολικής αξίας 1.200 ευρώ και η επιχείρηση εκδώσει τρεις αποδείξεις των 400 ευρώ, ο διαχωρισμός των παραστατικών δεν μετατρέπει αυτομάτως την ενιαία αγορά σε τρεις ανεξάρτητες συναλλαγές.

Αντίστοιχα, όταν τέσσερα ζευγάρια γευματίζουν σε εστιατόριο με συνολικό λογαριασμό 600 ευρώ, η έκδοση τεσσάρων αποδείξεων των 150 ευρώ στο τέλος δεν αποκλείει την εξέταση του ενδεχομένου τεχνητής κατάτμησης. Διαφορετική είναι η αξιολόγηση πραγματικά αυτοτελών συναλλαγών.

Η έναρξη ισχύος των συγκεκριμένων τροποποιήσεων συνδέεται, σύμφωνα με το άρθρο 127 του ν. 5301/2026, με τη δημοσίευση της απόφασης που θα εξειδικεύει την έννοια της συναλλαγής. Η δημοσίευση της σχετικής απόφασης πρέπει να επιβεβαιωθεί κατά τον χρόνο δημοσίευσης του άρθρου.

Συμπέρασμα

Για λιανικές συναλλαγές συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω, μαζί με τον ΦΠΑ, η ηλεκτρονική εξόφληση αποτελεί τον κανόνα. Η μεταγενέστερη κατάθεση των εισπράξεων από τον πωλητή δεν αρκεί, από μόνη της, για να δικαιολογήσει την προηγούμενη αποδοχή μετρητών.

Η επίκληση της ειδικής διαδικασίας της ΠΟΛ.1027/2011 απαιτεί έλεγχο των προϋποθέσεών της, τήρηση των προβλεπόμενων ενεργειών και αξιολόγηση του χρονικά εφαρμοστέου πλαισίου. Οι αποφάσεις της ΔΕΔ πρέπει να αξιοποιούνται με αναφορά στα συγκεκριμένα περιστατικά τους και όχι ως γενικές άδειες αποδοχής μετρητών.

Η πλήρης τεκμηρίωση στηρίζει μια νόμιμη εξαίρεση· δεν δημιουργεί εξαίρεση εκεί όπου δεν προβλέπεται.

Νομοθετικό παράρτημα – Οι νέες διατάξεις του ν. 5301/2026

Άρθρο 77 παρ. 1 – Νέα διατύπωση του άρθρου 20 παρ. 3 ν. 3842/2010

«3. Συναλλαγές πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών σε ιδιώτες, συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω, εξοφλούνται από τους αγοραστές των αγαθών ή των υπηρεσιών, αποκλειστικώς με τη χρήση μέσων πληρωμής με κάρτα ή άλλου ηλεκτρονικού μέσου πληρωμής, όπως ενδεικτικά αλλά όχι περιοριστικά τραπεζικό έμβασμα, πληρωμή μέσω λογαριασμού πληρωμών, χρήση ηλεκτρονικού πορτοφολιού. Δεν επιτρέπεται εξόφληση των συναλλαγών αυτών με μετρητά.»

Άρθρο 38 – Νέα διατύπωση του άρθρου 57 παρ. 10 ν. 5104/2024

«10. Σε επιχείρηση που, κατά παράβαση της παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 3842/2010 (Α’ 58), δέχεται πληρωμή με μετρητά που αντιστοιχεί σε συναλλαγές πώλησης αγαθών ή παροχής υπηρεσιών σε ιδιώτες συνολικής αξίας πεντακοσίων (500) ευρώ και άνω, επιβάλλεται για κάθε παράβαση πρόστιμο ίσο με το διπλάσιο της καταβληθείσας με μετρητά αξίας των συναλλαγών.»

 

Αναλυτικότερα για την εξόφληση δαπανών άνω των 500 ευρώ και την τεκμηρίωσή τους σε έναν φορολογικό έλεγχο, μπορείτε να βρείτε στο βιβλίο «Οδηγός Φορολογικών Ελέγχων», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στo CAPITAL.gr
* O Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου ARTION, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Η Ιωάννα Ντούνου είναι Partner, Διευθύντρια του τμήματος πωλήσεων της Artion A.E. Ο Ηλίας Παρασκευόπουλος είναι Partner της Artion A.E.Η Γεωργία Ανάγνου είναι λογίστρια στην Artion A.E. Αναδημοσίευση από https://artion.gr/

Comments are closed.