Το ελληνικό φορολογικό σύστημα δεν στηρίζεται μόνο στους φορολογικούς συντελεστές, αλλά και σε ένα πλέγμα κυρώσεων που «εξαναγκάζει» τη συμμόρφωση. Από τις 19 Απριλίου 2024 το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται στον νέο Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ), τον ν. 5104/2024, ο οποίος κατήργησε τον ν. 4987/2022. Ο Κώδικας έχει έκτοτε τροποποιηθεί και κωδικοποιηθεί με τον ν. 5313/2026. Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται οι βασικές κατηγορίες προστίμων, τα κριτήρια επιβολής τους και οι δικλίδες προστασίας του φορολογούμενου.
Του Νικόλα Παπανικολάου*
1. Από πότε ισχύει το νέο καθεστώς
2. Διαδικαστικές παραβάσεις: εκπρόθεσμες ή ελλιπείς δηλώσεις (άρθρο 53)
- Πρόστιμο 100 ευρώ ανά παράβαση, όταν παραλείπεται ή υποβάλλεται εκπρόθεσμα δήλωση από την οποία δεν προκύπτει φόρος προς καταβολή (π.χ. μηδενική δήλωση), όταν δεν υποβάλλεται ή υποβάλλεται εκπρόθεσμα δήλωση πληροφοριακού χαρακτήρα ή όταν δεν δίνεται απάντηση σε αίτημα της Φορολογικής Διοίκησης για στοιχεία. Στις δηλώσεις κεφαλαίου (κληρονομιάς, δωρεάς, μεταβίβασης ακινήτων, ΕΝΦΙΑ) και στο Ε9 το πρόστιμο είναι πάντα 100 ευρώ, ανεξάρτητα από το λογιστικό σύστημα.
- Πρόστιμο 250 ή 500 ευρώ για όσους τηρούν λογιστικό σύστημα: 250 ευρώ αν το σύστημα είναι απλογραφικό και 500 ευρώ αν είναι διπλογραφικό.
Στα φυσικά πρόστιμα προστίθενται ειδικές περιπτώσεις: 500 ευρώ για μη εμπρόθεσμη δήλωση τερματικών POS ή φορολογικών ηλεκτρονικών μηχανισμών, και 2.500 ευρώ για όποιον δεν συνεργάζεται κατά τον φορολογικό έλεγχο ή εγγράφεται στο μητρώο περισσότερες από μία φορές.
Πότε δεν επιβάλλεται πρόστιμο
- η εκπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση ΦΠΑ ή παρακρατούμενου φόρου αφορά αρχική δήλωση που είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα,
- η εκπρόθεσμη αρχική δήλωση εισοδήματος δίνει φόρο προς καταβολή έως 100 ευρώ,
- η εκπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση εισοδήματος αυξάνει τον φόρο έως 100 ευρώ σε σχέση με την αρχική.
Επιπλέον, δεν επιβάλλεται πρόστιμο όταν η τροποποιητική διορθώνει αμιγώς πληροφοριακά στοιχεία (π.χ. τον ΑΜΚΑ ή τον αριθμό δήλωσης μίσθωσης) και δεν υπάρχει πρόστιμο για εκπρόθεσμες δηλώσεις που αφορούν ανηλίκους (παρ. 13).
Παράδειγμα 1. Ένας φορολογούμενος υποβάλλει εκπρόθεσμη τροποποιητική με επιπλέον φόρο 40 ευρώ και στη συνέχεια δεύτερη με επιπλέον 50 ευρώ. Αθροιστικά το ποσό (90 ευρώ) δεν ξεπερνά τα 100, άρα δεν επιβάλλεται πρόστιμο. Αν η δεύτερη έδινε 70 ευρώ (σύνολο 110), θα επιβαλλόταν πρόστιμο. Το παράδειγμα προέρχεται από την εγκύκλιο της ΑΑΔΕ.
Παράδειγμα 2. Επιχείρηση με απλογραφικά βιβλία υποβάλλει εκπρόθεσμα την αρχική δήλωση ΦΠΑ τριμήνου με ποσό προς καταβολή άνω των 30 ευρώ. Πρόστιμο: 250 ευρώ. Αν τηρούσε διπλογραφικά βιβλία, το πρόστιμο θα ήταν 500 ευρώ.
3. Μη υποβολή δήλωσης που θα έδινε φόρο: πρόστιμο 50%
Ενδεικτικό παράδειγμα: αν ο φόρος που αναλογούσε στη δήλωση ήταν 3.000 ευρώ, το πρόστιμο θα ανέλθει σε 1.500 ευρώ.
4. Ανακριβής δήλωση (άρθρο 54)
- 10% της διαφοράς, αν αυτή κυμαίνεται από 5% έως 20% του φόρου που προκύπτει από τη δήλωση,
- 25% της διαφοράς, αν υπερβαίνει το 20% και φτάνει έως 50%,
- υψηλότερα ποσοστά για μεγαλύτερες αποκλίσεις, όπως ορίζει ο ίδιος ο νόμος.
Η βάση υπολογισμού είναι η διαφορά ανάμεσα στον φόρο της τροποποιητικής και στον φόρο της αρχικής δήλωσης. Σύμφωνα με αποφάσεις της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ), το πρόστιμο επιβάλλεται και σε εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις.
Παράδειγμα 3. Φορολογούμενος δήλωσε φόρο 10.000 ευρώ, ενώ ο σωστός ήταν 11.000 ευρώ. Η διαφορά (1.000 ευρώ) αντιστοιχεί σε 10% του φόρου της δήλωσης, άρα το πρόστιμο είναι 10% × 1.000 = 100 ευρώ. Αν η διαφορά ήταν 2.500 ευρώ (25% του φόρου), το πρόστιμο θα ήταν 25% × 2.500 = 625 ευρώ. (Τα ποσά είναι ενδεικτικά, για την κατανόηση του μηχανισμού.)
5. Συρροή παραβάσεων και διαδικασία επιβολής
Στο άρθρο 65 ορίζονται τα διαδικαστικά ζητήματα:
- Την πράξη επιβολής προστίμου εκδίδει ο Διοικητής της ΑΑΔΕ ή τα εξουσιοδοτημένα όργανα και πρέπει να έχει αυτοτελή αιτιολογία.
- Το πρόστιμο καταβάλλεται εφάπαξ έως την 30ή ημέρα από την κοινοποίηση.
- Πριν από την έκδοση, ο φορολογούμενος καλείται να υποβάλει αντιρρήσεις τουλάχιστον 20 ημέρες νωρίτερα (προηγούμενη ακρόαση). Η διαδικασία αυτή δεν εφαρμόζεται, ενδεικτικά, για τη μη υποβολή δηλώσεων και για πρόστιμα που επιβάλλονται κατά τον άμεσο ή διοικητικό προσδιορισμό του φόρου.
- Δεν επιβάλλονται πρόστιμα στον εκτιμώμενο προσδιορισμό φόρου.
Εναντίον της πράξης επιβολής προστίμου μπορεί να ασκηθεί ενδικοφανής προσφυγή ενώπιον της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών της ΑΑΔΕ και, στη συνέχεια, προσφυγή στα διοικητικά δικαστήρια.
6. Άλλες κατηγορίες προστίμων
7. Πρακτικά συμπεράσματα
Σημείωση: το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική ή φορολογική συμβουλή. Τα ποσά και οι προϋποθέσεις μπορεί να αλλάζουν· για συγκεκριμένη περίπτωση συμβουλευτείτε λογιστή ή φοροτεχνικό.
Πηγές
- Ν. 5104/2024, Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας (ΦΕΚ Α΄ 58/19.04.2024), άρθρα 53, 54, 65, 66, όπως κωδικοποιήθηκε με τον ν. 5313/2026 — taxheaven.gr/law/5104/2024
- ΑΑΔΕ, Εγκύκλιος Ε.2059/07.08.2025, «Παροχή διευκρινίσεων σχετικά με την επιβολή προστίμων για τις διαδικαστικές παραβάσεις των παρ. 1, 2, 3, 7 και 8 του άρθρου 53 του ν. 5104/2024» — aade.gr
- Ν. 5104/2024, άρθρο 53 (πλήρες κείμενο) — taxheaven.gr/law/5104/2024/arthro/53
- Ν. 5104/2024, άρθρο 54 «Κυρώσεις για την υποβολή ανακριβούς δήλωσης» — taxheaven.gr/law/5104/2024/arthro/54
- Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ΑΑΔΕ, ΔΕΔ 2690/2024 (υπολογισμός προστίμου άρθρου 54 ΚΦΔ) — taxheaven.gr
*Αναδημοσίευση από https://nickolaspapanikolaou.substack.com/
